Wykorzystanie Beauveria brongniartii w ograniczaniu liczebności pędraków chrabąszczy

   Referaty wygłosiły dr Alicja Sierpińska (Zakład Ochrony Lasu IBL) i doc. dr hab. Barbara Łabanowska (Zakład Ochrony Roślin Sadowniczych, Instytut Sadownictwa i Kwiaciarstwa w Skierniewicach).

Doc dr hab. Barbara Łabanowska, dr Alicja Sierpińska

oraz doc. Elżbieta Dmyterko

   W seminarium uczestniczyli przedstawiciele Dyrekcji Generalnej Lasów Państwowych, dyrekcji regionalnych LP, zespołów ochrony lasu i nadleśnictw oraz pracownicy naukowi z ośrodków PAN, uczelni i jednostek badawczo-rozwojowych, a także przedstawiciele Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, samorządów terytorialnych i prasy.

   Celem seminarium było przedstawienie wyników badań i omówienie możliwości zastosowania środków ochrony roślin zawierających B. brongniartii w ochronie upraw leśnych oraz roślin sadowniczych przed pędrakami chrabąszczy.

   Pędraki chrabąszcza kasztanowca (Melolontha hippocastani Fabr.) i chrabąszcza majowego (Melolontha melolontha L.) uszkadzają lub niszczą system korzeniowy młodych drzewek powodując zamieranie siewek i sadzonek, a przy dużej liczebności populacji uniemożliwiają wykonywanie zalesień i odnowień, zagrażając tym samym trwałości lasu. Według danych Dyrekcji Generalnej Lasów Państwowych, w jednym tylko roku 2006 wartość strat poniesionych przez Lasy Państwowe z powodu szkód wyrządzanych przez pędraki wyniosła około 30 mln PLN. Pędraki chrabąszczy powodują szkody również w sadach i na plantacjach zakładanych w sąsiedztwie nieużytków rolnych lub kompleksów leśnych, uszkadzając i niszcząc do 80% drzewek wiśni i czereśni (woj. wielkopolskie) oraz powodując straty na plantacjach truskawek (lokalnie 30%), malin i porzeczek (50%) (woj. lubelskie i dolnośląskie). W uprawach rolnych pędraki chrabąszczy uszkadzają bulwy ziemniaków i korzenie buraków, a straty sięgają lokalnie do 25% zbiorów (województwo lubelskie).

Szkody spowodowane żerowaniem pędraków

w 7-letniej uprawie sosnowej (fot. A. Sierpiński)

   Ostatnie lata przyniosły wiele ograniczeń w możliwości stosowania zarejestrowanych środków chemicznych do redukcji liczebności pędraków chrabąszczy. Jak stwierdziła dr Alicja Sierpińska, pędraki chrabąszczy powodują szkody w uprawach różnych roślin na terenie wielu krajów (Niemcy, Austria, Szwajcaria, Włochy, Polska, Litwa, Ukraina i in.), a możliwość wykorzystania owadobójczego grzyba B. brongniartii do ograniczania ich liczebności jest w Europie intensywnie badana od około 30 lat. Działanie B. brongniartii w środowisku jest powolne, a liczebność pędraków jest ograniczana stopniowo, wpływając lokalnie na zmniejszenie rójki chrabąszczy. Dotychczas nie wykorzystywano biopreparatów B. brongniartii w ochronie upraw leśnych zakładanych na zrębach.

Etapy rozwoju B. brongniartii w zainfekowanych

pędrakach Melolontha spp. (fot. W. Janiszewski)

   Dr Alicja Sierpińska podkreśliła, że w warunkach panujących na uprawach leśnych, oprócz zastosowania odpowiednio wysokiej dawki biopreparatu, dla uzyskania możliwie najwyższej skuteczności konieczne jest wykonanie aplikacji w sposób zapewniający maksymalne rozproszenie dawki w glebie, przy czym najlepiej jest wykonywać zabieg wtedy, gdy występują najmłodsze stadia larwalne. Ze względu na powolne działanie B. brongniartii na pędraki, a także stopniowe, możliwe w pewnych warunkach, zmniejszanie się ilości konidiów grzyba w glebie, należy rozważyć przeprowadzenie ponownej aplikacji preparatu oraz wykonanie pierwszego zabiegu co najmniej rok przed wykonaniem nasadzeń.

   Doc. dr hab. Barbara Łabanowska omówiła wyniki badań nad skutecznością biopreparatu B. brongniartii w ochronie roślin sadowniczych. Szczególnie wysoką redukcję liczebności pędraków (ponad 90% po 5 miesiącach od aplikacji) uzyskano w przypadku zastosowania B. brongniartii na powierzchni przygotowywanej pod sad, na której wcześniej wysiano grykę.

   Prezentowane wyniki badań nad skutecznością biopreparatów zawierających B. brongniartii wzbudziły duże zainteresowanie licznie przybyłych na seminarium pracowników Lasów Państwowych oraz pracowników innych ośrodków naukowych. W dyskusji podkreślano potrzebę dokończenia wieloaspektowych badań nad praktycznym zastosowaniem B. brongniartii.

Doc. Cezary Tkaczuk z Katedry Ochrony Roślin Akademii Podlaskiej

mówił m.in. o większej skuteczności preparatów grzybowych

w przypadku zwalczania pędraków młodszych stadiów larwalnych

   Zwrócono uwagę, że przepisy UE są obecnie ogromnym hamulcem rozwoju – bezpieczniejszych dla środowiska niż chemiczne – metod biologicznych oraz zintegrowanych w ograniczaniu liczebności populacji szkodliwych owadów. Wskazywano, że w wieloletniej perspektywie, bardziej korzystna byłaby możliwość stosowania w praktyce więcej niż jednego szczepu danego gatunku grzyba, a być może kompozycji różnych szczepów lub nawet różnych gatunków organizmów o działaniu owadobójczym.

   Ważnym elementem dyskusji było wskazanie na możliwy wpływ różnych czynników środowiskowych na B. brongniartii i na pędraki wynikający z ogromnej różnorodności gleb leśnych i zasiedlających je organizmów, jak również ze zmiennych warunków klimatycznych, itp. Lepsze poznanie tych oddziaływań powinno przyczynić się do ułatwienia sterowania populacjami chrabąszczy.

opr. Alicja Sierpińska

fot. Artur Sawicki