Zastosowanie biologii molekularnej w łowiectwie

   Prelegentami byli: dr inż. Zbigniew Borowski z Zakładu Ekologii Lasu i Łowiectwa IBL oraz dr hab. Mirosław Radkiewicz z Zakładu Zoologii Kręgowców Uniwersytetu w Białymstoku.

Prelegenci: dr inż. Zbigniew Borowski i dr hab. Mirosław Radkiewicz

   W seminarium przedstawiono możliwości i praktyczne zalety zastosowania nowoczesnych metod genetycznych do prawidłowego zarządzania populacjami zwierzyny na przykładzie dwóch najważniejszych gatunków łownych występujących w naszych lasach: jelenia szlachetnego (Cervus elaphus) i sarny europejskiej (Capreolus capreolus).

Jeleń szlachetny (fot. arch. ZELiŁ)

   Zastosowanie metod molekularnych pozwala uzyskać takie informacje jak: pochodzenie i historię ewolucyjną populacji, zróżnicowanie genetyczne pomiędzy populacjami, efektywną wielkość populacji, sukces rozrodczy osobników oraz wykryć mieszańce międzygatunkowe (tzw. hybrydy). Przy pomocy narzędzi genetycznych możemy dowiedzieć się także, czy jakość osobnicza (np. masa ciała, masa i kształt poroża) jest odziedziczalna, a jeśli tak, to w jakim stopniu oraz czy konkretna populacja poddana jest presji selekcyjnej (np. w wyniku pozyskania łowieckiego).

   Prelegenci przedstawili wyniki analiz DNA 900 jeleni zebranych z całej Polski. Wyniki z mitochondrialnego DNA wskazują, że w Polsce występują 2 linie filogenetyczne jelenia szlachetnego: zachodnioeuropejska i bałkańska, przy czym przesiedlenia jeleni, które miały miejsce w przeszłości, nie zmieniły naturalnych zasięgów obu linii filogenetycznych. Natomiast wyniki jądrowego DNA wskazują, że polska populacja jelenia jest słabo zróżnicowana genetycznie.

   W przypadku sarny europejskiej przeanalizowano DNA od 56 osobników sarny z Polski oraz 8 osobników z Francji. Dodatkowo do porównań użyto także 4 osobniki sarny syberyjskiej (C. pygargus). Badania wykazały, że w polskiej populacji sarny europejskie należą do trzech haplogrup: centralnej, zachodniej i wschodniej, a u 41% osobników odkryto haplotypy (ślad w mitochondrialnym DNA) sarny syberyjskiej.

   Warto podkreślić, że sarna syberyjska jako większy gatunek była wsiedlana na tereny Polski ok. 1900 r. do Kotliny Raciborskiej przez książęcy urząd administracji leśnej w Sławęcicach. Z danych literaturowych wynika, że osobniki te albo wyginęły, albo zostały wytrzebione w związku z czym zaprzestano dalszej hodowli.

Sarna europejska (fot. arch. ZELiŁ)

   Przedstawione wyniki wskazują, iż sarna europejska podlegała w przeszłości skutecznym przesiedleniom. Stwierdzono także powszechną introgresję mitochondrialnego DNA sarny syberyjskiej do genomu sarny europejskiej. Przy czym brak jest śladów wyżej wymienionej w introgresji w jądrowym DNA sarny europejskiej.

   W trakcie dyskusji zwrócono uwagę na następujące problemy:

- w jakim zakresie cechy genetyczne populacji jeleniowatych wpływają na sposób żerowania oraz rodzaj pobieranego pokarmu?

- czy sztuczna selekcja (np. odstrzały selekcyjne) determinuje cechy genetyczne, a zwłaszcza kondycję osobników w następnych pokoleniach?

- jakie znaczenie mają warunki środowiskowe w dziedziczeniu cech osobniczych wpływających na kondycję jeleniowatych?

- czy jakość osobnicza rozpatrywana z punktu widzenia gospodarki łowieckiej, jest determinowana genotypem, czy środowiskiem?

   Wyniki przeprowadzonych badań mają znaczenie praktyczne i mogą znaleźć zastosowanie w gospodarce łowieckiej w Polsce.

opr. A. Sawicki

fot. L. Kruczek