Konferencja IUFRO Norway Spruce in the Conservation of Forest Ecosystems in Europe

03
wrz
2007

W dniach od 3 do 5 września 2007 r. odbyła się pod patronatem IUFRO konferencja pt. „Norway spruce in the Conservation of the Forest Ecosystems in Europe", „Rola świerka w ochronie ekosystemów leśnych Europy".

    Konferencja została zorganizowana przez koordynatora grupy roboczej W.P.S.2.0211 „Norway spruce provenances and breeding", profesora dra hab. Janusza Sabora z Wydziału Leśnego Akademii Rolniczej w Krakowie. Współorganizatorami konferencji byli Dyrekcja Generalna Lasów Państwowych i Zakład Genetyki i Fizjologii Drzew Leśnych Instytutu Badawczego Leśnictwa. Jej głównymi celami były ocena stanu ekosystemów leśnych z udziałem drzewostanów świerkowych i określenie zasad ich ochrony w obliczu zmieniających się warunków środowiska.

Malinowka 2007

      Konferencja rozpoczęła się uroczystą sesją na Wydziale Leśnym SGGW w Warszawie. Słowo wstępne wygłosił prof. dr hab. Janusz Sabor, przywitał zaproszonych gości i uczestników konferencji. W imieniu polskiego Komitetu IUFRO, konferencję rozpoczął prof. dr hab. Piotr Paschalis-Jakubowicz, który podkreślił aktywną rolę Polski w organizacji IUFRO. W imieniu Dyrekcji Generalnej Lasów Państwowych życzenia owocnych obrad wszystkim zebranym przekazał dyrektor LP dr Ryszard Kapuściński.

    W czasie pierwszego dnia konferencji, uczestnicy zapoznali się podczas sesji terenowej z powierzchniami doświadczalnymi IBL świerka pospolitego w nadleśnictwach Wyszków i Knyszyn. W Nadleśnictwie Wyszków w 1965 roku, na powierzchni 1,80 ha wysadzono świerka 9 pochodzeń, w tym 5 pochodzeń z zasięgu północno-wschodniego – Zwierzyniec Białowieski, Augustów, Płaska, Borki i Przerwanki oraz 4 populacje z zasięgu południowego – Istebna, Rycerka, Orawa i Tarnawa. Doświadczenie założono w układzie bloków losowych w 4 powtórzeniach. Celem badań jest poznanie zmienności genetycznej polskich populacji świerka oraz możliwości dostosowywania się do wzrostu w różnych i zmieniających się warunkach ekologicznych. Po 40 latach wzrostu pod względem cech hodowlanych (ilościowych i jakościowych) populacje świerka z podzasięgu południowego, szczególnie zachodnio-hercyńsko-karpackiego, zdecydowanie przewyższają populacje z podzasięgu północno-wschodniego. Populacje świerka pospolitego z podzasięgu północno-wschodniego charakteryzują się w okresie młodocianym bardzo wyrównanym wzrostem. Różnicowanie pochodzeń pod względem cech wzrostowych może nastąpić dopiero w średnich klasach wieku.

    Doświadczenie w nadleśnictwie Knyszyn jest jedną z pięciu założonych w kraju powierzchni zaliczanych do serii IUFRO 1972, którą koordynuje IBL. Po 30 latach wzrostu zróżnicowanie cech przyrostowych polskich populacji świerka na powierzchni w Knyszynie jest duże. Populacje Istebna Bukowiec, Wisła, Zwierzyniec Lubelski, charakteryzujące się bardzo wysoką wartością hodowlaną i dużą plastycznością, mogą być w określonych sytuacjach wykorzystywane również na obszarze podzasięgu północno-wschodniego. Grupę populacji dobrze przyrastających i względnie plastycznych stanowią: Międzygórze, Istebna Zapowiedź, Zwierzyniec Białowieski 2, Borki i Bliżyn. Do populacji słabo przyrastających należą: Zwierzyniec Białowieski 1, Przerwanki i Nowe Ramuki, dlatego też nie powinno się rozprzestrzeniać zakresu ich wykorzystania, natomiast wykorzystanie najsłabszych populacji: Witów, Kartuzy i Wigry winno zostać ograniczone do minimum.

    W trakcje dyskusji i omawiania wyników uzyskanych na powierzchniach doświadczalnych uczestnicy zauważyli rolę starych doświadczeń proweniencyjnych. Chcąc w pełni ocenić właściwości hodowlane populacji należy obserwować ich wzrost przez dłuższy okres czasu. Ocena w wieku młodocianym może być niemiarodajna.

    W drugim dniu konferencji w OSW Malinówka k./ Ełku odbyła się sesja referatowa. Posiedzenie rozpoczął Dyrektor RDLP Białystok mgr inż. Piotr Zbrożek. W swoim wystąpieniu przedstawił zasoby leśne tej części kraju. Szczególną uwagę zwrócił na zasady gospodarowania w drzewostanach świerkowych, podkreślając rolę świerka w ekosystemach leśnych północno- wschodniej Polski. Część referatowa konferencji podzielona była na trzy sesje tematyczne. Pierwszej sesji, zatytułowanej „Zmienność genetyczna i wartość hodowlana populacji świerka w doświadczeniach proweniencyjnych" przewodniczył profesor Dag Lindgren ze Szwecji. Prelegenci zaprezentowali wyniki uzyskane na powierzchniach doświadczalnych. Przedstawiono także fitopatologiczną ocenę stanu zdrowotnego świerków różnych proweniencji w doświadczeniu IUFRO 1964/68 w Krynicy. Zauważono pilną potrzebę ponownego przeanalizowania dostępnych danych z doświadczeń proweniencyjnych serii 1964/68 i 1972 w kontekście reakcji świerka na przewidywane zmiany klimatyczne. Według prof. Lindgrena jest duże prawdopodobieństwo, że w przyszłości polskie pochodzenia świerka, z racji lepszego dostosowania do spodziewanych warunków klimatycznych mogą być wykorzystywane na południu Szwecji. Ze względu na zmiany klimatyczne już teraz należy podejmować działania i starać się przewidzieć reakcje wzrostowe populacji zakładając wspólne doświadczenia testujące poza granicami kraju.

    Następnej sesji pt. „Rola świerka w ekosystemach leśnych. Stan ochrony gatunku. Programy zachowania zasobów genowych" przewodniczyli profesor dr hab. Władysław Chałupka z ID PAN w Kórniku i dr Dalibor Ballian z Uniwersytetu w Sarajewie. W referatach autorzy charakteryzowali obecny stan ekosystemów leśnych w Europie zwracając uwagę na stan zdrowotny drzewostanów świerkowych i prezentując plany działania na przyszłość. Interesujący referat wygłosił prof. Dag Lindgren. Przedstawił on założenia programu hodowli selekcyjnej świerka w Szwecji, koncentrując się na testowaniu najlepszych klonów. Omówił też teoretyczne założenia tzw. „Selekcji bez selekcji ang. „Breeding without breeding". Metoda ta odrzuca kontrolowane zapylenie jako zbyt pracochłonne w zamian identyfikując za pomocą markerów DNA pożądane osobniki spośród potomstwa z wolnego zapylenia.  Naukowcy z Litwy przedstawili program zachowywania leśnych zasobów genowych i hodowli selekcyjnej świerka w ich kraju, przedstawili także koncepcję tzw. hodowli wahadłowej. Dr Heinz Schmitt zapoznał uczestników konferencji m.in.: z metodą przechowywania nasion, zakładaniem plantacji nasiennych, wymianą drzewostanów w północnej Westfalii. Cennymi informacjami na temat przechowywania nasion świerka podzielił się ze słuchaczami profesor dr hab. Bolesław Suszka. O metodach oceny nasion mówiła dr Zdenka Prochazkova z Czeskiej Republiki.

    Sesja trzecia była w całości poświęcona zmienności genetycznej świerka pospolitego na podstawie markerów polimorfizmu DNA i białek izoenzymatycznych. Pierwsze trzy referaty, wygłoszone przez dr Michaela Mengla, dr Justynę Nowakowską i mgr Monikę Dering, poświęcone były charakterystyce genetycznej austriackich i polskich populacji świerkowych, ocenianych na podstawie markerów PCR-RFLP mitochondrialnego DNA. Na podstawie przedstawionych wyników, stwierdzono, że istnieje wyraźna różnica w strukturze genetycznej populacji świerka z północno-wschodniego i południowego zasięgu świerka w Europie. Populacje austriackie (południowy zasięg występowania świerka) i populacje polskie, położone na południu kraju oraz na Niżu Polskim posiadają tę samą strukturę genetyczną mitochondrialnego DNA. Oznacza to, że populacje te wywodzą się z tego samego refugium lodowcowego, gdyż DNA mitochondrialne przekazywane jest matecznie z pokolenia na pokolenie, co umożliwia odtworzenie historii populacji do okresu ok. 20000 lat p.n.e. Zdaniem dr Nowakowskiej w najbliższym czasie należy się skoncentrować nad określeniem kierunków badań zróżnicowania genetycznego świerka pospolitego na podstawie markerów DNA oraz wykorzystać nowe metody badawcze, poświęcone analizowaniu ekspresji genów kodujących cechy hodowlane i odpornościowe.

    Ciekawym doniesieniem tej sesji było przedstawienie przez profesora dr hab. Wiesława Prus-Głowackiego możliwości zastosowania markerów izoenzymatycznych w śledzeniu zmian genetycznych zachodzących w różnych klasach wieku drzewostanów świerkowych w Puszczy Białowieskiej.

    W trzecim dniu konferencji, podczas sesji terenowej zorganizowanej na terenie nadleśnictwa Gołdap, omawiano stan ekosystemów świerkowych w północno-wschodniej Polsce. W tej części kraju, na terenie puszczy Rominckiej stan sanitarny drzewostanów świerkowych jest dobry. Omawiano praktyczne działania podejmowane na co dzień przez leśników w drzewostanach świerkowych. Prezentowano wyłączone drzewostany nasienne i program testowania leśnego materiału podstawowego wdrażany właśnie na skalę gospodarczą w Lasach Państwowych. Nie zabrakło również przedstawienia bogatego kontekstu historycznego tych pogranicznych terenów, w których do dziś w widoczny sposób przeplatają się wpływy różnych kultur. Na zakończenie, uczestnicy przedłożyli swoje wnioski do komisji naukowej konferencji, aby dalej przekazać je do sekretariatu IUFRO.

    W konferencji wzięło udział ponad 120 osób z 10 krajów europejskich, wygłoszono 22 referaty i przedstawiono 9 posterów w czasie sesji posterowej. Materiały konferencyjne zostaną opublikowane w specjalnym numerze czasopisma Dendrobiology.

Opr. Jan Kowalczyk1, Justyna A. Nowakowska1, Anna Żółciak2,

1Zakład Genetyki i Fizjologii Drzew Leśnych, Instytut Badawczy Leśnictwa

2Zakład Fitopatologii Leśnej, Instytut Badawczy Leśnictwa

Szczegóły

  • Miejsce: Nadleśnictwo Wyszków i Knyszyn, OSW Malinówka k./ Ełku, Nadleśnictwo Gołdap
  • Termin: 3 wrzesień 2007 00:00 - 5 wrzesień 2007 00:00
  • Opiekun wydarzenia: koordynator grupy roboczej W.P.S.2.0211 „Norway spruce provenances and breeding" profesor dr hab. Janusza Sabora z Wydziału Leśnego Akademii Rolniczej w Krakowie
Zarejestruj się

Aktualne wydarzenia

XVIII Kongres Europejskich Mykologów

16
wrz
2019

w dniach od 16 IX 2019 do 21 IX 2019. odbędzie się w Warszawie i Białowieży XVIII Kongres Europejskich Mykologów...więcej »

8TH EUROPEAN CONGRESS OF MAMMALOGY

23
wrz
2019

8th European Congress of Mammalogy to be held in Warsaw, Poland in September 2019...więcej »

I KRAJOWE FORUM UŻYTKOWNIKÓW LiDAR − POLSCAN

22
paź
2019

Instytut Badawczy Leśnictwa wraz z Uniwersytetem Rolniczym im. Hugona Kołłątaja w Krakowie zapraszają do udziału w I KRAJOWYM FORUM UŻYTKOWNIKÓW LiDAR − POLSCAN, które odbędzie się w dniach 22-23 października 2019 r. w Sękocinie Starym....więcej »