IBL
Nowe możliwości wykorzystania entomopatogenów, parazytoidów i drapieżców do ograniczania liczebności szkodliwych owadów

11
gru
2018

29 listopada 2018 r. w Instytucie Badawczym Leśnictwa odbyło się seminarium naukowe pt. „Nowe możliwości wykorzystania entomopatogenów, parazytoidów i drapieżców do ograniczania liczebności szkodliwych owadów”.

   Przepisy prawne stawiają także przed ochroną lasu wymóg stosowania metod i środków biologicznych przed chemicznymi w ramach integrowanej ochrony roślin przed organizmami szkodliwymi. Integrowana ochrona lasu polega na wykorzystaniu wszystkich dostępnych metod agrotechnicznych, mechanicznych, fizycznych, biologicznych, hodowlanych w sposób skuteczny, ale minimalizujący potencjalne zagrożenie dla zdrowia ludzi, zwierząt oraz dla środowiska.

   Seminarium miało na celu podsumowanie wyników badań prowadzonych w latach 2015-2018 w ramach grantu badawczego sfinansowanego przez Dyrekcję Generalną Lasów Państwowych (nr umowy 500 431/OR.271.310.2015). W ramach tego tematu naukowcy z Zakładu Ochrony Lasu IBL opracowują nowatorskie metody biologiczne, które mogą się stać elementami integrowanej ochrony lasu. W seminarium wzięło udział 45 osób, w tym przedstawiciele Dyrekcji Generalnej Lasów Państwowych, Regionalnych Dyrekcji Lasów Państwowych, Zespołów Ochrony Lasu, Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie i Kampinoskiego Parku Narodowego.

   Seminarium otworzył dyrektor Instytutu Badawczego Leśnictwa prof. dr hab. Jacek Hilszczański, który po przywitaniu przybyłych gości przedstawił na wstępie cel i ważność prowadzonych badań dla ochrony lasu.

Prof. dr hab. Jacek Hilszczański, Dyrektor IBL

   Pierwszą prezentację pt. „Biologiczne metody w integrowanej ochronie lasu" wygłosiła dr Alicja Sierpińska. Na wstępie podkreśliła, że od 1 stycznia 2014 r. w krajach Unii Europejskiej istnieje obowiązek przestrzegania zasad integrowanej ochrony roślin, który wynika z postanowień art. 14 dyrektywy 2009/128/WE z dnia 21 października 2009 r. ustanawiającej ramy wspólnotowego działania na rzecz zrównoważonego stosowania pestycydów.

Seminarium moderował dr inż. Tomasz Jabłoński z Zakładu Ochrony Lasu IBL

   Na wstępie dr Alicja Sierpińska przedstawiła ogólne informacje nt. biologicznych metod stosowanych w ochronie lasu przed owadami w Polsce i na świecie. W swojej prezentacji omówiła rolę bakterii Bacillus thuringiensis (Bt) w ochronie lasu przed szkodami powodowanymi przez owady z rzędu Lepidoptera. Podkreśliła jednocześnie, że udana komercjalizacja Bt, która miała miejsce pod koniec lat 70. XX wieku w Ameryce Północnej, była możliwa dzięki zakończonej sukcesami, ponad dwudziestoletniej, pracy wielu zespołów badawczych. W polskiej ochronie lasu problemem pozostają ciągle masowe pojawy rośliniarek Symphyta, owadów z rzędu Hymenoptera. W latach 1953-2017 ograniczano w polskich lasach liczebność populacji boreczników, osnujowatych, zasnujowatych i niektórych pilarzowatych) na powierzchni około 940 tys. hektarów lasów, w tym, w latach 1991-95 na powierzchni około 625 tys. hektarów stosując, z powodu braku środków biologicznych, chemiczne środki ochrony roślin. Podkreśliła, że mimo zainteresowania potencjalnych użytkowników, przemysłu i nauki odkryciem szczepu Bt o wysokiej i specyficznej wobec rośliniarek aktywności owadobójczej, ciągle pozostaje to w sferze pomysłów.

Ryc. Powierzchnia (ha) stosowania środków ochrony roślin w polskim leśnictwie (dane DGLP)

   W związku ze zmianami w prawie unijnym odnośnie środków ochrony roślin i po poddaniu się przez LP dobrowolnej certyfikacji FSC, stopniowo ubywało skutecznych środków chemicznych, zwłaszcza do ograniczania liczebności pędraków chrabąszczy. W latach 2014-16 nie było w leśnictwie polskim chemicznych środków ochrony roślin zarejestrowanych do zwalczania pędraków chrabąszczy. Testowanie skuteczności środków biologicznych z grzybem Beauveria brongniartii na ziarnie zbóż przeciwko pędrakom w latach 2007-10 również nie przyniosło spodziewanych, jednoznacznych rezultatów. W czasie prezentacji poruszane było też zagadnienie stosowania w szeroko rozumianej ochronie lasu metod z zakresu inżynierii krajobrazu, m. in. metody ogniskowo-kompleksowej, czy kształtowania stref ekotonowych.

   Kolejny referat pt. „Rola owadobójczych nicieni w integrowanej ochronie lasu" wygłosiła dr hab. Iwona Skrzecz, kierownik Zakładu Ochrony lasu IBL.

Dr hab. Iwona Skrzecz, Kierownik Zakładu Ochrony Lasu IBL

   Profesor Iwona Skrzecz podała wiele cech entomopatogenicznych nicieni (EPNs), dzięki którym warto je wykorzystywać w ochronie roślin: wysoką aktywność owadobójczą, wytwarzanie form inwazyjnych zdolnych do aktywnego odszukiwania i porażania owadów, wysoki potencjał reprodukcyjny, możliwość izolowania ich naturalnych populacji aż z 20-30% próbek glebowych i łatwość masowego namnażania na sztucznych podłożach. A ponadto będąc makroorganizmami – nicienie nie podlegają procedurom rejestracyjnym jak inne środki ochrony roślin. Niestety wykorzystanie nicieni w integrowanej ochronie lasu ma też wady, z których do najważniejszych należy zaliczyć: wysokie koszty produkcji, a co za tym idzie także wysoką cenę biopreparatów, ich trwałość (tylko do 3-4 miesięcy od wyprodukowania), konieczność przechowywania w obniżonej temperaturze 5-100C, a ponadto dużą wrażliwość na niekorzystne warunki pogodowe, a zwłaszcza na suszę. Dlatego mimo znacznego wzrostu udziału sprzedaży pestycydów biologicznych w całości sprzedaży środków ochrony roślin na świecie, wartość sprzedaży EPNs nie przekracza 2% i utrzymuje się na stałym poziomie.

   W ramach projektu badawczego przeprowadzono badania terenowe w celu sprawdzenia skuteczności preparatów EPNs w stosunku do gąsienic barczatki sosnówki i osnui gwiaździstej, pędraków chrabąszczy oraz imagines szeliniaka sosnowca. Okazało się, że czynnikiem decydującym o skuteczności biopreparatu są warunki pogodowe. Nicienie najlepsze warunki do rozwoju znajdują w warstwie wilgotnej gleby na głębokości od 5-25 cm, przy temperaturach powietrza 10-200C. Zastosowanie EPNs w formie aplikacji doglebowych w korzystnych warunkach pogodowych spowodowało redukcję liczebności barczatki sosnówki i osnui gwiaździstej o około 30-50%, a przy niekorzystnych – brak opadów, nie miało wpływu na liczebność szeliniaka sosnowca rozwijającego się w pniakach oraz na liczebność pędraków chrabąszczy. Podsumowując referat profesor Iwona Skrzecz stwierdziła, że wysoka cena limituje zastosowanie EPNs na większych powierzchniach w integrowanej ochronie lasu. Nicienie redukują liczebność szkodliwych owadów maksymalnie do 50%, a ich żywotność i patogeniczność zależy od warunków pogodowych, co w warunkach ocieplania się klimatu stawia ich stosowanie na terenach otwartych pod znakiem zapytania.

   Kolejną prezentację pt. „Parazytoidy jaj barczatki sosnówki i określenie możliwości ich zwabiania przy użyciu atraktantów" przedstawiła dr hab. Lidia Sukovata .

Dr hab. Lidia Sukovata z Zakładu Ochrony Lasu IBL

   Na wstępie swojej wypowiedzi stwierdziła, że wykorzystanie semiozwiązków do monitoringu liczebności populacji parazytoidów i zwiększenia poziomu spasożytowania populacji żywiciela jest nowym kierunkiem badań, który rozwija się dopiero od niespełna 30 lat. Dotychczas bardziej zaawansowane badania przeprowadzono głównie w rolnictwie i sadownictwie, ten kierunek badań w leśnictwie dopiero zaczyna się rozwijać.

   Celem badań prowadzonych w latach 2017-2018 na terenie nadleśnictw: Krucz i Międzychód była ocena reakcji parazytoidów jaj barczatki sosnówki na: feromon płciowy i zapach ciała żywiciela. W badaniach wykorzystano głównie Telenomus sp. Na podstawie otrzymanych wyników należy stwierdzić, że Telenomus tetratomus jest parazytoidem jaj barczatki sosnówki o największych możliwościach redukcji liczebności żywiciela, więc badania jego biologii, ekologii i behawioru powinny być kontynuowane w celu wykorzystania potencjału tego gatunku w biologicznej metodzie ochrony lasu.

Uczestnicy seminarium

   Ostatnia, czwarta prezentacja pt. „Cordyceps militaris w profilaktyce ochrony lasu" wygłoszona przez dr Alicję Sierpińską, była poświęcona możliwościom wykorzystania maczużnika Cordyceps militaris jako jednej z metod do zastosowania w profilaktyce ochrony lasu przed rozwojem gradacji owadów np. barczatki sosnówki Dendrolimus pini, strzygoni choinówki Panolis flammea, poprocha cetyniaka Bupalus piniaria.

   Prelegentka podała znane informacje o biologii i ekologii grzyba, uzupełniając je o wyniki badań własnych. C. militaris występuje na wszystkich kontynentach i ma w różnym stopniu udokumentowaną rolę w regulacji liczebności populacji niektórych owadów leśnych: Syntypistis punctatella i D. pini – w Japonii, Polsce i na Litwie. W przeszłości na terenie Polski notowano epizootyczne występowanie grzyba także na poczwarkach B. piniaria i P. flammea. Jednym z żywicieli maczużnika znalezionych podczas realizacji projektu była larwa owada z rodziny poświętnikowate Scarabeidae. Dr Alicja Sierpińska omawiała doświadczenia laboratoryjne i terenowe nad infekowaniem larw barczatki sosnówki askosporami i konidiami C. militaris. Warto kontynuować badania nad metodami wykorzystania maczużnika Cordyceps militaris w profilaktyce ochrony lasu przed rozwojem gradacji owadów, zwłaszcza w świetle coraz krótszej listy dostępnych środków ochrony roślin służących ograniczaniu ich liczebności oraz konieczności spełniania wielu wymagań stawianych przez prawo przed profesjonalnymi użytkownikami w ich stosowaniu.

   Organizatorzy seminarium serdecznie dziękują wszystkim za uczestnictwo i dyskusję. 

Opracowanie: mgr inż. Artur Sawicki,  dr Alicja Sierpińska

Fot. A. Sawicki

TAGI: ibl szkodniki pierwotne sosny seminarium zol parazytoidy entomopatogeny ochrona lasu szkodliwe owady


Więcej Informacji

Perspektywy hodowli jesionu wyniosłego w Polsce - potrzeba nowych badań

25 września br. w Sękocinie Starym odbyło się seminarium otwarte IBL w ramach Sekcji Chorób Roślin Drzewiastych Polskiego Towarzystwa Fitopatologicznego pt. „Perspektywy hodowli jesionu wyniosłego w Polsce - potrzeba nowych badań”....więcej »

Awanse naukowe pracowników IBL wrzesień 2019

19 września br. Rada Naukowa Instytut Badawczego Leśnictwa podjęła uchwałę w sprawie nadania dr. Andrzejowi Boczoniowi stopnia doktora habilitowanego nauk rolniczych w dyscyplinie nauki leśne....więcej »

IV Bieg Instytutu Badawczego Leśnictwa "Naukowcy na start"

IV Bieg Instytutu Badawczego Leśnictwa „Naukowcy na start” odbył się 21 września 2019 r., a więc tuż przed zakończeniem lata. W rywalizacji sportowej wzięło udział 158 osób, najwięcej z dotychczasowych edycji biegu....więcej »

Piknik Rodzinny IBL "Las, jakiego nie znamy" - XXIII Festiwal Nauki 2019

W ramach XXIII Festiwalu Nauki 2019 Instytut Badawczy Leśnictwa organizuje piknik rodzinny pt. "Las, jakiego nie znamy". Począwszy o tego roku w ramach FN poszerzamy formułę pikniku o zajęcia edukacyjne związane z realizacją projektu pn. "Zagrożenia ekosystemów leśnych – klęski i przeciwdziałanie", dofinansowanego przez NFOŚiGW....więcej »