IBL
Relikty „Cudu nad Wisłą” na terenach leśnych i nie tylko

17
sie
2020

„Inwentaryzacja wybranych reliktów Bitwy Warszawskiej z 1920 r.”

KOMUNIKAT


   W związku z obchodami 100-lecia „Cudu nad Wisłą" w 2020 r. realizowany jest interdyscyplinarny projekt badawczy pt. „Inwentaryzacja wybranych reliktów Bitwy Warszawskiej z 1920 r." na zlecenie Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków – prof. dr. hab. Jakuba Lewickiego. Badania obejmują m.in. tereny Lasów Państwowych – Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Warszawie, w szczególności obszary Nadleśnictwa Drewnica i Jabłonna oraz częściowo Celestynów i Mińsk. Prace prowadzone są przez Fundacje Hereditas przy współpracy z Instytutem Badawczym Leśnictwa, Stowarzyszeniem Historyczno-Edukacyjne im. 7 Pułku Lansjerów Nadwiślańskich w Halinowie oraz zespołem specjalistów z zakresu archeologii, historii, geomatyki czy leśnictwa. Cel badań to m.in.:
1) rozpoznanie i zinwentaryzowanie wybranych reliktów Bitwy Warszawskiej z 1920 r.,
2) przygotowanie dokumentacji, wraz z zasobem geodanych,
3) wypracowanie wstępnej strategii i metodyki badawczej na rzecz dalszego rozpoznania reliktów konfliktów zbrojnych w Polsce, w szczególności Bitwy Warszawskiej z 1920 r.

Fotografia poglądowa z weryfikacyjnych prac terenowych. Nadleśnictwo Drewnica. Fot. H. Dziwiczkiewicz

   Pozyskane w trakcie badań zabytki trafią do Muzeum Wojska Polskiego, a wyniki badań, jak i dokumentacja z prac zostanie przekazana m.in. zarządcy terenu Lasom Państwowym. Rezultaty prac docelowo mogą również zasilić działania instytucji lokalnych i samorządowych, związanych z zarządzaniem, ochroną i eksponowaniem pozostałości Bitwy Warszawskiej. Tegoroczne przedsięwzięcie – realizowane w 100-lecie 18-tej bitwy świata – skupiające uwagę na wybranych obszarach i wybranych reliktach Bitwy, ma na celu zainicjowanie większych działań związanych z tytułowym wydarzeniem. Kluczowe dla rozpoznania zachowanych – i często jeszcze widocznych w terenie - pozostałości bitewnych są m.in. tereny zalesione, na których do dzisiaj zachowały się liczne relikty walk z XX wieku.

   Projekt powstał z potrzeby zainwentaryzowania reliktów Bitwy Warszawskiej, w oparciu o interdyscyplinarne badania - zwłaszcza nowoczesne metody i dane, w tym dane lotniczego skanowania laserowego (najogólniej technologia LiDAR), które już wielokrotnie w sposób nieinwazyjny przyczyniały się do rozpoznania licznych zasobów dziedzictwa kulturowego na terenach leśnych w Polsce, jak i na świcie. Archeologia Bitwy Warszawskiej to m.in. działania sięgające po techniki i metody badawcze archeologii, umożliwiające rozpoznanie i zadokumentowanie materialnych pozostałości, z zachowanymi napowierzchniowymi formami (mikrorzeźbą) lub też z zalegającymi pod powierzchnią terenu warstwami gleby, zabytkami ruchomymi, czy w końcu szczątkami ludzkimi. Zintegrowana ochrona dóbr kultury i środowiska stanowi nieformalne hasło przewodne wspólnych inicjatyw Fundacji Hereditas i Instytutu Badawczego Leśnictwa - podmiotów zainteresowanych tego typu działaniami m.in. z uwagi na chęć poznawania przeszłości dzisiejszych terenów zalesionych w Polsce, a także z uwagi na potrzebę rozpoznania i ochrony zasobów kulturowych w środowisku leśnym.

Fotografia poglądowa z weryfikacyjnych prac terenowych – pozostałości reliktów militarnych. Nadleśnictwo Drewnica. Fot. I. Badura

   Zespół naukowców pod kierunkiem prof. UKSW dr. hab. Rafała Zapłaty wykorzystuje najnowocześniejsze dane, które w sposób nieinwazyjny umożliwiają (m.in. na terenach leśnych) rozpoznawanie niektórych - nadal zachowanych pozostałości Bitwy Warszawskiej z 1920 r. W połączniu z zasobami archiwalnymi – np. archiwalnymi planami, mapami, czy zdjęciami lotniczymi, a także terenową weryfikacją - badacze tworzą pierwszą, wielkoobszarową geobazę obiektów zabytkowych, która m.in. zasili bazy danych zarządców terenu, usprawniając zarządzanie dobrami kultury, jak i przyrody. Wiodącym elementem, a zarazem podstawą zaplanowanych badań są przede wszystkim wspomniane dane teledetekcyjne, zwłaszcza dane lotniczego skanowania laserowego pochodzące z projektu ISOK (Informatyczny System Osłony Kraju). W ramach badań przygotowywane są różnorodne wizualizacje danych lotniczego skanowania laserowego, co dodatkowo wzmacnia identyfikacje pozostałości dawnych konfliktów zbrojnych. Warto dodać, że dane LiDARowe umożliwiają w sposób niezwykle dokładny rozpoznawać pozostałości dawnych fortyfikacji polowych, jak i je szczegółowo dokumentować. Tego typu technologia to również znaczący potencjał w monitorowaniu zmian jakie zachodzą lub mogą zachodzić na tych obiektach lub w najbliższym ich otoczeniu.

   W wyniku dotychczasowych działań, niezwykle ciekawie rysują się odkrycia reliktów dawnych konfliktów zbrojnych na obszarach leśnych. Dotychczas w wyniku analizy danych laserowych rozpoznano kilkadziesiąt tysięcy pozostałości – obiektów nieruchomych – pochodzących z bitew i wojen zwłaszcza z XX wieku. Ten niezwykle cenny, ale i stopniowo zanikający zasób kulturowy zyskuje obecnie formę zdigitalizowanego i inwentaryzowanego dziedzictwa w postaci geodanych i geobazy. Dotychczas rozpoznano i zidentyfikowano różnorodne elementy m.in. fortyfikacji polowych, takie jak transzeje, ziemianki, doły strzeleckie itp. Lokalizację, kształt czy formę tych obiektów doskonale oddają wizualizację danych LiDAR. W ramach działań terenowych), które potrwają przynajmniej do września br. (z wykorzystaniem wykrywaczy metali, urządzeń geomatycznych, jak i tradycyjnych metod archeologicznych) pozyskiwane są również zabytki ruchome, takie jak łuski po pociskach, będące m.in. pozostałością zwycięskiego „Cudu nad Wisłą" z 1920 r.

Fotografia poglądowa z weryfikacyjnych prac terenowych – zabytki ruchome. Nadleśnictwo Drewnica. Fot. I. Badura

   Warto podkreślić, że pozostałości konfliktów zbrojnych, jak i inne zabytki archeologiczne, również na terenach leśnych położonych na wschód od Warszawy – m.in. na obszarze przebiegu Bitwy Warszawskiej – przetrwały do naszych czasów w lepszym stanie, niż na terenach rolniczych czy zurbanizowanych. Taka sytuacja stwarza kolejną szansę na zachowanie i udostępnienie zainteresowanym wielu tego typu obiektów w miejscu ich występowania. Dla Nadleśnictw, jak i samorządów, czy organizacji pozarządowych, to kolejny element wzbogacenia atrakcyjności turystycznej regionu. Z naukowego punktu widzenia powstaje baza danych, jakiej do tej pory nie stworzono, która z pewnością wzbogaci dotychczasową wiedzę o tym historycznym wydarzeniu. Warto podkreślić, że rozpoznawanie (w ramach tego typu inicjatyw) pól bitewnych ma również dodatkowy wymiar, jakim jest rozpoznawanie miejsc niebezpiecznych, lokalizowanie niewybuchów i zalegającej w gruncie amunicji, sprzyjający poprawie bezpieczeństwa na terenach zalesionych.

   Strona projektu: https://fundacja-hereditas.pl/projekty/bitwa-warszawska-1920/

                 

Opracowanie:

dr hab. Rafał Zapłata, prof. UKSW

dr hab. Krzysztof Stereńczak, prof. IBL

______________________________________________________________________________

Fragment zdjęcia archiwalnego z 1944 r. obszaru Bitwy Warszawskiej oraz działań militarnych z II Wojny Światowej - z widoczną linią okopów wojskowych (na górze). Tereny obecnie zalesione: powiat wołomiński – Nadleśnictwo Drewnica / RDLP w Warszawie. Źródło: NARA / oprac. S. Różycki.
Fragment tego samego terenu – wizualizacja danych lotniczego skanowania laserowego – model cieniowania zboczy (po środku). Widoczne fragmentarycznie zachowane zarysy okopów. Tereny obecnie zalesione: powiat wołomiński – Nadleśnictwo Drewnica / RDLP w Warszawie. Źródło danych: CODGiK.
Fragment tego samego terenu – wizualizacja danych lotniczego skanowania laserowego – przetworzenie danych typu local relief model (po środku). Widoczne fragmentarycznie zachowane zarysy okopów. Tereny obecnie zalesione: powiat wołomiński – Nadleśnictwo Drewnica / RDLP w Warszawie. Źródło danych: CODGiK.
 
Przykładowa wizualizacja danych lotniczego skanowania laserowego z pozostałościami różnorodnych konfliktów zbrojnych z XX wieku oraz innymi zabytkami archeologicznymi. Tereny obecnie zalesione: powiat wołomiński – Nadleśnictwo Jabłonna. Źródło danych: CODGiK
 
Przykładowe zestawienie potencjalnych obiektów pobitewnych i częściowo zweryfikowanych reliktów obiektów militarnych. Fragment obszaru badań – tereny zalesione - Nadleśnictwo Jabłonna. Oprac. H. Dziewiczkiewicz / R. Zapłata

TAGI: uksw ibl archeologia bitwa warszawska 1920 r.


Więcej Informacji

Awanse naukowe pracowników IBL maj 2021

20 maja 2021 r. Rada Naukowa Instytutu Badawczego Leśnictwa nadała stopień naukowy doktora habilitowanego nauk rolniczych w dyscyplinie nauki leśne dr. inż. Marcinowi Kliszowi....więcej »

Pada czy nie pada, PPOŻ ściółkę bada

Wiosenna pogoda dopiero od kilku dni zaczęła traktować nas łaskawiej i wraz ze zwiększoną ilością promieni słonecznych niestety przybyło od razu pożarów lasu....więcej »

Zapomniane ślady w Puszczy

Zapraszamy do obejrzenia filmu dokumentalnego pt. „Zapomniane ślady w Puszczy” związanego z badaniami na terenie polskiej części Puszczy Białowieskiej – obiektu Światowego Dziedzictwa UNESCO....więcej »

Nadanie stopnia doktora habilitowanego Pani Marzenie Niemczyk

18 marca 2021 r. Rada Naukowa Instytutu Badawczego Leśnictwa w głosowaniu tajnym jednogłośnie podjęła uchwałę o nadaniu dr inż. Marzenie Niemczyk stopnia doktora habilitowanego nauk rolniczych w dyscyplinie nauki leśne....więcej »