Opracowanie: Artur Sawicki ZIN
IBL
Współczesne problemy zmian klimatu

01
sty
2008

W dniu 19 czerwca 2007 roku w Instytucie Badawczym Leśnictwa w Sękocinie Starym miał miejsce odczyt Pani Profesor Haliny Lorenc pt. „Współczesne problemy zmian klimatu”.

Pani prof. dr hab. Halina Lorenc, kierownik Ośrodka Meteorologii Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej w Warszawie, przybliżyła zebranym problematykę zachodzących współcześnie zmian klimatu, przebiegu zjawisk ekstremalnych i klęsk żywiołowych występujących w Polsce oraz na świecie.

  Na samym wstępie Pani Profesor stwierdziła, iż pojęciem „zmiany klimatu" posługujemy się zbyt często i bez merytorycznego uzasadnienia. Obecnie „mamy raczej do czynienia nie tyle ze zmianami klimatu, co z jego wyraźnym ociepleniem. Klimat kuli ziemskiej jest kształtowany przez wiele czynników, które można podzielić na zewnętrzne i wewnętrzne. Do czynników zewnętrznych zaliczamy przede wszystkim położenie kuli ziemskiej w układzie słonecznym, ciążenie grawitacyjne związane z oddziaływaniem planet na Słońce i Ziemię, aktywność samego Słońca. Czynnikami wewnętrznymi kształtującymi klimat na Ziemi są: cyrkulacja atmosfery, rozkład lądów i pokryw lodowych, systemy pasatów oraz procesy oscylacyjne (np. Północnego Atlantyku). Działalność człowieka zalicza się do czynników wewnętrznych, jak i zewnętrznych".

  Profesor Halina Lorenc nawiązała do I Światowej Konferencji Klimatycznej, która miała miejsce w 1979 r. Już wtedy podniesiono konieczność obserwowania występujących zmian klimatu, choć właściwie do dnia dzisiejszego pojęcie tych zmian do końca nie zostało zdefiniowane. Wystosowano wówczas apel do wszystkich rządów krajów, by opisywać zaobserwowane zmiany oraz wskazywać drogi zapobiegania ich niekorzystnemu oddziaływaniu na gospodarkę.

  Kolejnym krokiem było utworzenie w 1988 r. Międzynarodowego Zespół ds. Zmian Klimatu (IPCC), którego zadaniem jest naukowe opracowanie w skali globu dotychczasowych osiągnięć na rzecz poznania klimatu i jego zmian. W formie rezolucji doszło w Rio de Janeiro w 1992 r. do utworzenia pierwszego międzynarodowego instrumentu – Ramowej Konwencji ONZ w sprawie Zmian Klimatu (UNFCCC), tzw. Konwencji Klimatycznej. Konferencja, znana także jako Konferencja w Rio, zgromadziła przywódców państw całego świata w celu podpisania tego porozumienia. Konwencja weszła w życie 21 marca 1994 r. Polska podobnie jak kilkadziesiąt innych krajów podpisała w 1998 r. Protokół z Kioto i ratyfikowała go w 2002 r.

  Pani Profesor szeroko omówiła również zagadnienie „efektu cieplarnianego". Podkreśliła, iż jednym z podstawowych warunków życia na Ziemi jest oczywiście dopływ energii słonecznej.

  Efekt cieplarniany (szklarniowy) jest naturalnym procesem, który utrzymuje temperaturę powierzchni Ziemi o 15oC wyższą, aniżeli w przypadku nieobecności atmosfery, umożliwiając istnienie życia na Ziemi. Bez efektu cieplarnianego nie byłoby życia na Ziemi Atmosfera ziemska przepuszcza bowiem krótkofalowe promieniowanie słoneczne, natomiast dzięki obecności pary wodnej, dwutlenku węgla, metanu i innych gazów cieplarnianych, pochłania wypromieniowanie długofalowe Ziemi i kieruje je z powrotem ku jej powierzchni. Człowiek natomiast emitując do atmosfery gazy cieplarniane pogłębia ten efekt.

  Warunki takie zapewnia występująca na wysokości około 42 km od powierzchni Ziemi cienka warstwa rozproszonego ozonu (gdyby zebrać go w jednolitą warstwę, to jej grubość wynosiłaby jedynie 3 mm). Mimo to ozonosfera odgrywa bardzo istotną rolę w kształtowaniu życia na Ziemi, ponieważ jest ekranem ograniczającym dopływ promieniowania słonecznego, w zakresie UV-B, którego nadmiar jest szkodliwy dla zdrowia człowieka i całej biosfery.

  Klimatolodzy dowiedli, że skład atmosfery nie jest stały i od około 100 lat obserwuje się stale zwiększającą się akumulację gazów cieplarnianych. Ponieważ na system klimatyczny składają się: kriosfera, biosfera, hydrosfera, atmosfera i jonosfera, zachwianie stanu lub struktury tylko jednej ze sfer powoduje reakcję łańcuchową w całym systemie klimatycznym.

  Pani Profesor podkreśliła rolę Raportów Międzyrządowej Grupy Do Spraw Zmian Klimatu (IPCC), które publikowane są co 5 lat i szczegółowo opisują stan oraz tendencje zmian klimatu na Ziemi. W III Raporcie IPCC z września 2001 r., nad którym pracowało 838 współautorów i 1200 recenzentów z całego świata, podano, iż jest coraz więcej dowodów przemawiających za tym, że za zmiany klimatu w głównej mierze odpowiedzialny jest człowiek i jego działalność. W ocenie naukowców najbardziej niepokojącym zjawiskiem przełomu XX i XXI wieku, wpływającym na zmiany klimatu, jest tempo emisji gazów szklarniowych, nieporównywalne ze zmianami i koncentracją tych gazów kiedykolwiek w przeszłości.

 W poprzednich okresach geologicznych miały miejsce zarówno ocieplenia, jak i ochłodzenia klimatu, występowały zlodowacenia. Zmiany te kształtowały się jednak w okresach trwających tysiące lub dziesiątki tysięcy lat. Tempo zmian mających miejsce obecnie jest zaskakujące i niepokojące nie tylko dla klimatologów. Ograniczenia i zaburzenia w ekosystemach mogących pochłaniać tak duże stężenie gazów cieplarnianych jest prawdopodobnie jednym z głównych powodów tak gwałtownie postępującego ocieplania się klimatu.

  Raporty IPCC składają się zazwyczaj z trzech części. W I tomie IV Raportu IPCC opisane są zmiany i procesy fizyczne zaobserwowane w systemie klimatycznym, szacunkowe prognozy przyszłych zmian klimatu w zależności od przyjętego scenariusza – zmiany składu atmosfery, udziału gazów cieplarnianych, zmian w promieniowaniu słonecznym oraz właściwościach powierzchni Ziemi.

  W II tomie tego Raportu podane są natomiast niekorzystne skutki zmian klimatu. Niestety, prognozy te nie nastrajają optymistycznie. Do regionów, które najbardziej ucierpią należą kraje afrykańskie i azjatyckie, gdzie problem głodu będzie odczuwalny w jeszcze większym stopniu. Gwałtownie będą topnieć lodowce i kurczyć się rafy koralowe, a także obszary leśne Amazonii i strefy umiarkowanej. Milionom ludzi żyjącym w deltach rzek będą zagrażały powodzie, zauważalnie podnosić będzie się poziom mórz, nastąpi wzrost liczby lawin kamienistych, odłamywanie ogromnych fragmentów lodu z lodowców i wiele innych, niekorzystnych zjawisk. Według prognoz szacuje się także, że ze względu na ocieplanie się klimatu aż 20-30% roślin i zwierząt narażonych jest na ryzyko wyginięcia.

  III tom Raportu będzie poświęcony adaptacji środowiska, społeczeństw i gospodarki do życia w zmienionych warunkach klimatycznych.

  Badania krajowe potwierdzają wyniki badań europejskich, że cyrkulacja atmosfery zmieniła się na bardziej południkową, czego efektem są skokowe wahania temperatury.

  Profesor Halina Lorenc nawiązała m.in. do wydanej w bieżącym roku książki Pani Prof. Ewy Symonides pt. „Ochrona przyrody", w której autorka opisała wiele zmian występujących w faunie i florze na przestrzeni wieków. O ile od XVII w. do XX w. odnotowano wyginięcie 485 gatunków, to obecnie wg Światowej Unii Ochrony Przyrody zagrożonych wyginięciem jest już 3565 gatunków zwierząt. Podobnie jest w świecie roślin - do XVI w. wyginęło 584 gat. roślin kwiatowych, gdy w okresie od XVI do XX wieku wyginęło już 34 tys. gatunków. Gatunki te ustąpiły lub zostały zastąpione innymi, lecz wielkość i tempo tego procesu są zatrważające.

  Dyrektor Instytutu Pan prof. dr hab. Andrzej Klocek, nawiązując do odczytu Pani Profesor, przytoczył konkretny przykład na to, jak zmiany klimatu potrafią wymuszać pewne działania w podejmowaniu decyzji administracyjnych na szczeblu rządowym. Rząd Bawarii już teraz prowadzi politykę skierowaną na stopniową przebudowę drzewostanów i wprowadzanie gatunków bardziej tolerancyjnych ze względu na amplitudę temperatury i wilgotności. Dopłaty rządowe do 1 hektara przebudowywanych drzewostanów wynoszą, jak na polskie warunki, astronomiczną kwotę 5300 euro.

  Na zakończenie odczytu Pani Prof. Halina Lorenc z IMiGW oraz dyrektor IBL Pan Prof. Andrzej Klocek wyrazili chęć dalszego kontynuowania współpracy naukowej między Instytutami, także przy realizacji wspólnych tematów badawczych.

TAGI: archiwum aktualnosci


Więcej Informacji

Profesor Andrzej Klocek przechodzi na emeryturę

31 sierpnia 2020 r. Profesor Andrzej Klocek, długoletni Dyrektor Instytutu Badawczego Leśnictwa, przeszedł na emeryturę....więcej »

Relikty „Cudu nad Wisłą” na terenach leśnych i nie tylko

„Inwentaryzacja wybranych reliktów Bitwy Warszawskiej z 1920 r.”...więcej »

VIII edycja Konkursu fotograficznego pt. "Las jakiego nie znamy"

Dyrekcja Instytutu Badawczego Leśnictwa ogłasza VIII edycję Konkursu fotograficznego pt. "Las jakiego nie znamy", w roku jubileuszowym pt. „IBL JAKIEGO NIE ZNAMY”....więcej »

Wytwarzanie energii z biomasy leśnej - dobrym rozwiązaniem w dobie kryzysu klimatycznego i ekologicznego

Krótka polemika ze stanowiskiem Greenpeace Polska pt. „Czy spalanie polskich lasów to recepta na kryzys wywołany pandemią czy próba zwiększenia zysków koncernu Lasy Państwowe?” (2 lipca 2020 r.) i z komentarzem pt. „Walka o martwe drewno i polskie lasy”, do projektu zmiany ustawy o OZE, autorstwa Marty Grundland, koordynatorki kampanii przyrodniczej w Greenpeace Polska....więcej »