Opracowanie: dr inż. Anna Tereba i dr hab. Justyna Nowakowska, prof. IBL
IBL
Analizy DNA drewna, grzybów owadów i ssaków

24
lip
2013

Laboratorium Biologii Molekularnej IBL od 2010 r. wykonuje analizy DNA drewna na potrzeby procesowe Straży Leśnej, Nadleśnictw, Komend Policji i Sądów.

Gatunki objęte badaniami to: sosna zwyczajna, świerk pospolity, dąb szypułkowy i bezszypułkowy, buk zwyczajny, olsza czarna, brzoza brodawkowata, jodła pospolita, modrzew japoński i europejski. Jako jedyni w Polsce wykonujemy analizy porównawcze jesionu wyniosłego i graba pospolitego.

Cennik badania DNA (tkanek drzew leśnych, sadzonek, igieł/liści; patogenów grzybowych pobranych z roślin, wody i gleby; tkanek ssaków) oraz opracowania opinii porównawczych materiału dowodowego dla Straży Leśnej, Policji i Sądów obowiązuje od 05.01.2014:

 

Analizy laboratoryjne

Cena (netto)/próbka

Pełna analiza profilu genetycznego drewna następujących gatunków drzew leśnych: sosna zwyczajna, świerk pospolity, modrzew japoński i europejski, jodła pospolita, dąb szypułkowy i bezszypułkowy, buk zwyczajny, olsza czarna, brzoza brodawkowata, jesion wyniosły oraz grab pospolity, na cele procesowe Straży Leśnej, Policji i sądów (w tym: min. dwukrotne powtórzenie każdej próby oraz wydanie opinii biegłego)

200,00 zł

Analiza profilu genetycznego tkanek roślinnych (drewno, igły, liście), w tym: izolacja DNA, amplifikacja produktu PCR oraz genotypowanie

150,00 zł

Analiza diagnostyczna qPCR patogenów w próbach środowiskowych (gleba, woda)

500,00 zł

Identyfikacja lęgniowców z rodzaju Phytophthora sp. i Pythium sp. w próbach środowiskowych

250,00 zł

Analiza polimorfizmu (genotypowanie) z dostarczonego produktu PCR

30,00 zł

Sekwencjonowanie (z dostarczonego oczyszczonego produktu PCR łącznie ze starterami)

50,00 zł

Oczyszczanie reakcji PCR

10,00 zł

Izolacja DNA

50,00 zł

Ocena jakości DNA (pomiar spektrofotometryczny w aparacie NanoDrop ND-1000)

5,00 zł

 

Przy analizach drewna na cele procesowe straży leśnej, sądów i policji rabat dla analiz powyżej 6 prób cena - 180 zl netto/próba

 

Próbki materiału do badań DNA należy pobierać zgodnie z Instrukcją pobierania próbek w celu opracowania profilu genetycznego.

Sekwenator

Na podstawie analizy profili DNA dostarczonych prób materiału dowodowego (drewno, igły, liście, nasiona) określane jest jego podobieństwo genetyczne z materiałem dowodowym (pniaki w lesie) z dużym, ok. 98-99% prawdopodobieństwem.

W Laboratorium Biologii Molekularnej IBL istnieje możliwość wykonania analiz sekwencji DNA typu (składanie sekwencji, projektowanie i dobór starterów oraz warunków do reakcji PCR), jak i zlecenie przeprowadzenia podstawowych analiz statystycznych danych molekularnych (sekwencji i genotypów) – cena do uzgodnienia.

Do 2014 r. włącznie, w IBL wykonano 70 analiz porównawczych DNA na cele procesowe, zleconych przez Nadleśnictwa, Straż Leśną, Komendy Policji i Sądy Rejonowe.

Instrukcja pobierania próbek do analiz DNA

W celu przeprowadzenia prawidłowej identyfikacji materiału dowodowego i porównawczego drewna, powinny być wykonane odpowiednie czynności w celu odpowiedniego zabezpieczenia materiału w terenie. Do zabezpieczenia drewna opracowano zestaw podręczny „IBL DNA-1", na który składają się podstawowe narzędzia do zbierania materiału w lesie, takie jak: pilarka spalinowa, siekierka, dłutko, torby papierowe, taśma miernicza trzymetrowa, latarka elektryczna, aparat fotograficzny, lupa, plastikowe pojemniki na trociny, dwie sztuki wodoodpornych markerów do pisania, wodoodporna taśma klejąca, rękawiczki gumowe, skalówka, numerki plastikowe, opakowania z folii na metryczki, lak, sznurek pakowy, nóż, świder Preslera o średnicy od 5 do 10 mm, oraz komplet druków procesowych (Nowakowska i Górniak 2012).

W trakcie zbierania materiału należy zachować podstawowe zasady BHP przy odcinaniu próbek drewna przy pomocy pilarki spalinowej, siekiery lub dłuta. Niezachowanie ostrożności i praca niezgodna z instrukcją obsługi oraz przepisami BHP może grozić uszczerbkiem na zdrowiu pobierającego materiał.

Warunkiem przekazania materiału do laboratorium analiz DNA jest wypełnienie druków o powołaniu biegłego (art. 193 § 1 k.p.k.), w których dokonujemy opisu materiału dowodowego i porównawczego, oraz stawiamy konkretne pytanie, co jest celem przeprowadzenia analiz. W przypadku identyfikacji drewna na potrzeby procesowe Straży Leśnej, Policji i sądów, pytanie będzie brzmiało:

 

Przykład: - Czy materiał porównawczy z pnia sosny oznaczony Nr 1 przed rozdzieleniem z materiałem dowodowym w postaci próbki drewna sosnowego Nr 2 stanowił jedną całość na podstawie analiz DNA ?

 

W celu przeprowadzenia prawidłowej identyfikacji materiału dowodowego i porównawczego na potrzeby Straży Leśnej, Policji i sądów powinny być zachowane następujące zasady:

  • minimalna ilość wymaganego materiału do analiz DNA to 100 mg (odpowiednik dwóch igieł sosnowych lub kawałka drewna o wielkości 5-10 milimetrowego wywiertu). Najlepiej przesłać fragment krążka, deski itp. o wielkości 10 x 10 x 10 cm,
  • próbki powinny być umieszczone w kopertach papierowych opisanych wodoodpornym pisakiem,
  • przed wysyłką, pobrany materiał najlepiej przechowywać w niskiej temperaturze (w przenośnym termosie z suchym lodem, w lodówkach),
  • Pobrany materiał najlepiej niezwłocznie wysłać do laboratorium:

- materiału nie przesuszać, unikać wysokiej wilgotności i ekspozycji na słońcu.

  • Wiek pobranego materiału w terenie:

- do 2 lat dla drewna przechowywanego w pomieszczeniach (u podejrzanego),

- do paru miesięcy dla materiału porównawczego (pniaki w terenie).

 

Materiał roślinny (kawałki drewna sosny, świerka, jodły, modrzewia, buka, dębu, jesionu, graba, brzozy i olszy), lub porażonych tkanek roślinnych przez patogeny z rodzaju Phytophthora i Pythium, prosimy przesłać w zaadresowanej przesyłce za pomocą poczty kurierskiej na adres:
 

Dr inż. Anna Tereba

Laboratorium Biologii Molekularnej

Instytut Badawczy Leśnictwa w Sękocinie Starym

ul. Braci Leśnej 3, 05-090 Raszyn

 

 

tel. 22 7150 336 lub 22 7150 339

 

Czas wykonania ekspertyzy z wydaniem opinii to 10-16 dni dla przysłanych prób.

Więcej szczegółów zabezpieczania materiału do badań DNA drewna w terenie (pomocne przy zabezpieczaniu innych rodzajów tkanek), cytowanie za:

T. Pasternak i J.A. Nowakowska [Zastosowanie analiz DNA w postępowaniu karnym. ISBN 978-83-63895-18-1, CILP, GDLP, Warszawa 2013, ss. 130] -

„Polska jest prawdopodobnie jednym z pierwszych krajów na świecie dysponujących możliwością analiz DNA drzew leśnych w kryminalistyce. A sprzyja temu struktura własności lasów, których ponad 83% należy do Skarbu Państwa i jest administrowane przez Lasy Państwowe. (…) W postępowaniu karnym postępowanie dowodowe ma decydujące znaczenie dla wyników i jakości śledztwa lub dochodzenia. (…) Postępowanie dowodowe jest uregulowane w Kodeksie postępowania karnego w dziale V „Dowody" (art. 167–242 k.p.k.). Uprawnienia karnoprocesowe Straży Leśnej dotyczą wszczęcia i prowadzenia dochodzenia oraz popierania oskarżenia w sprawach o drewno pochodzące z lasów stanowiących własność Skarbu Państwa zawarte są w art. 47 ust. 2 pkt 7 ustawy o lasach.

„Ponieważ każde drzewo ma inny, prawie niepowtarzalny wzorzec markerów DNA, w badaniach porównawczych naukowcy koncentrują się na tych fragmentach genomu, które pozwalają odróżnić drewno pochodzące od danego osobnika od innego z największym prawdopodobieństwem. Jeśli oba profile genetyczne są identyczne, metody oparte na analizach DNA umożliwiają dopasowanie do siebie badanych próbek materiału dowodowego i porównawczego z blisko 100-procentową pewnością."

J. Nowakowska i A. Górniak [Nowoczesne metody identyfikacji kradzionego drewna na podstawie DNA. Biblioteczka Leśniczego, Zeszyt 343. ISSN 1232-8111, SITLiD, Wydawnictwo Świat, Warszawa 2012., ss. 11]:

„Ogólną zasadą zabezpieczania materiału dowodowego jest pobranie go w stanie, w jakim został znaleziony (odcięte krążki i fragmenty drewna, kawałki desek itp.). Do badań DNA wystarczy niewielki fragment o wielkości 10 x 10 x 10 cm, najlepiej z łykiem, który może być odcięty od materiału dowodowego i precyzyjnie oznakowany. Nie zalecane jest pobieranie samej kory, gdyż tworzy ona warstwę ochronną i obumarłą (bez cząsteczek DNA). Materiał zawsze pobieramy w rękawiczkach ochronnych, po czym wkładamy go do suchych, czystych opakowań (najlepiej papierowych kopert). Drewno mokre zaleca się wysuszyć przed wysyłką w temperaturze pokojowej, z dala od źródła ciepła (promienie słońca, grzejnik).

Minimalna ilość wymaganego materiału do analiz DNA to 100 miligramów, co odpowiada dwóm igłom sosnowym lub kawałkowi drewna wielkości wywiertu o średnicy 5-10 mm. Zalecane jest jednak (jeśli to możliwe) wysyłanie do badań większych fragmentów materiału dowodowego. Materiał należy oznaczyć skalówką, nadać numer oraz wykonać zdjęcie i wypisać odpowiednią metryczkę.

Każdy przedmiot, a także jego fragmenty powinny być pakowane oddzielnie. Dowody rzeczowe umieszcza się w papierowych kopertach lub pudełkach, które je ochronią przed wpływem czynników zewnętrznych.

Zabezpieczenie materiału do badań DNA zaczynamy od miejsca kradzieży, w naszym przypadku najczęściej jest to las i pozostawiony w nim pień. Po sfotografowaniu pniaka, odcinamy od niego fragment, nadając mu numer np. „1", który dokumentujemy fotograficznie (…).

Materiał dowodowy powinien być umieszczony w kopertach papierowych opisanych wodoodpornym pisakiem, wraz z dokumentacją fotograficzną i opisem na policyjnych metryczkach, po czym przechowywany w przeznaczonym do tego celu magazynie.

Przed wysyłką materiału do badań DNA, pobrany materiał najlepiej przechowywać w niskiej temperaturze, na przykład w przenośnym termosie z suchym lodem, unikając przy tym wysokiej wilgotności i ekspozycji próbek na słońcu. Długoterminowe przechowywanie drewna, nawet do kilku lat, może mieć miejsce w niskich temperaturach rzędu -70°C.

Wiek pobranego materiału to maksymalnie dwa lata dla drewna suchego zabezpieczonego u podejrzanego (np. w szopie, stodole) i parę miesięcy dla pniaków w lesie. Jest to bardzo ważne z powodu niekorzystnego działania czynników atmosferycznych na strukturę DNA w tkankach drewna. W ten sposób zabezpieczony materiał porównawczy i dowodowy można przesłać w zaadresowanej przesyłce za pomocą poczty kurierskiej do laboratorium wykonującego analizy DNA."

Więcej informacji przedstawiono w filmie instruktarzowo-szkoleniowym pt. „Analizy DNA w walce z nielegalnym obrotem drewna", zrealizowanego w ramach tematu badawczego ze środków GDLP. Realizacja SKRZAT Fotografia Film Sławomir Wąsik. IBL Sękocin Stary 2010.