Badania, które służą przyrodzie i społeczeństwu – nowy projekt IBL w rezerwacie przyrody Grabicz

Instytut Badawczy Leśnictwa rozpoczął realizację projektu naukowego poświęconego rozpoznaniu warunków przyrodniczych i hydrologicznych rezerwatu przyrody Grabicz. Badania pozwolą lepiej zrozumieć funkcjonowanie tego cennego ekosystemu oraz opracować naukowe podstawy jego ochrony i zrównoważonego udostępniania.

Sam rezerwat przyrody został utworzony w 1978 r. w celu ochrony śródleśnego jeziora oraz otaczających je bagien, które stanowią ostoję wielu gatunków ptaków wodnych i błotnych. Zajmuje on powierzchnię 29,34 ha i położony jest w Nadleśnictwie Drewnica w granicach administracyjnych miasta Kobyłki. Najcenniejszym elementem rezerwatu jest płytki zbiornik wodny o genezie torfowiskowej, otoczony przez mszary turzycowe, kępy roślinności bagiennej i las. Struktura przestrzenna ekosystemu obejmuje liczne wyspy, kępy i pasy roślinności szuwarowej, które tworzą mozaikę siedlisk kluczowych dla fauny wodno-błotnej. W ostatnich latach obserwuje się jednak wyraźne zmniejszanie powierzchni otwartego lustra wody. Zjawisko to może wskazywać na zmiany warunków hydrologicznych rezerwatu i rodzi pytania o przyszłość siedlisk związanych z wodą oraz kierunek dalszych przemian całego ekosystemu

Jakie badania wykonamy?

W ramach projektu zaplanowano badania hydrologiczne, glebowe i przyrodnicze, których celem będzie kompleksowa charakterystyka rezerwatu oraz identyfikacja czynników wpływających na jego stan i funkcjonowanie. Jednym z kluczowych elementów przedsięwzięcia będzie monitoring warunków hydrologicznych, obejmujący obserwacje zmian poziomu wód i ich sezonowej dynamiki. Badania obejmą również właściwości gleb, charakterystykę zbiorowisk roślinnych, wybrane elementy fauny oraz strukturę ekosystemów leśnych, w tym występowanie martwego drewna. Zebrane informacje pozwolą na ocenę aktualnego stanu środowiska przyrodniczego rezerwatu i rozpoznanie zachodzących w nim procesów.

Ochrona przyrody i edukacja

Istotnym celem projektu jest opracowanie modelu zrównoważonego udostępniania rezerwatu Grabicz, zwłaszcza możliwości wykorzystania jego walorów przyrodniczych w edukacji, z uwzględnieniem obowiązujących zasad ochrony oraz wrażliwości występujących tam siedlisk. Wyniki badań posłużą nie tylko do sformułowania zaleceń dotyczących ochrony rezerwatu, lecz także do opracowania propozycji rozwiązań edukacyjnych, dzięki którym mieszkańcy będą mogli lepiej poznawać jego walory przyrodnicze. Projekt stanowi tym samym przykład wykorzystania badań naukowych w rozwiązywaniu konkretnych problemów środowiskowych. Projekt ma również znaczenie szersze niż lokalne. Uzyskane wyniki mogą stanowić przydatny punkt odniesienia dla ochrony niewielkich ekosystemów wodno-błotnych położonych w sąsiedztwie obszarów silnie zurbanizowanych.

Trzy lata badań

Projekt pt. „Badania warunków przyrodniczych i hydrologicznych rezerwatu przyrody Grabicz, opracowanie modelu jego zrównoważonego udostępniania oraz ocena przydatności w edukacji przyrodniczo-leśnej” realizowany jest przez Instytut Badawczy Leśnictwa w latach 2026–2029.

Całkowita wartość projektu wynosi 1 347 726,00 zł i w całości jest finansowana ze środków Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Realizację przedsięwzięcia zaplanowano na 36 miesięcy (2026–2029).

Projekt finansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w ramach Programu „Nauka dla Rozwoju Społeczeństwa”.

Numer projektu: NdRS/SN/0223/2025/01